Direnç nedir?

Bir gücün etkisine karşı koyan başka bir güce denir. Ayrıca bir elektrik devresinin gerilim düşmesini sağlayan karşı koyma özelliğine de denir. Kapalı bir elektrik devresine bir gerilim uygulanınca, devreden bir akım geçer. Devrenin herhangi iki noktasındaki gerilim, üreticinin geril iminden küçük olur. Devrenin ve devredeki elektrik alıcılarının akım geçmesine karşı gösterdikleri direnç, bir gerilim düşmesine sebep olur. Cisimlerin elektrik akımının iletilmesine karşı gösterdikleri direnç, değişiktir. Elektrik devrelerinde direnci en az olan cisimler kullanılır. Bu da daha ziyade bakırdır. Bazı cisimlerin direnci o kadar büyük olur ki, elektrik akımını geçirmez.

Böyle cisimlere «yalıtkan» denir. Mekanik direnç, hareket üretmek isteyen kuvvetlere karşı bir malzeme parçasının gösterdiği güçlüktür. Bu direnç sürtünme ve eylemsizlik gibi sebeplerden doğar. Birimi mekanik ohm>ohmdur. Akustikte akustik dirençten, akışkanlar mekaniğinde de akışkan direncinden söz edilir. Direnç denince çoğu kere elektriki (elektriksel) direnç akla gelir. Bir elektrik devresine bir gerilim uygulandığında, uygulanan gerilimin devreden akıttığı akım pekçok hallerde bu gerilimle orantılıdır. Bu orantı bağıntısına "Ohm Kanunu" adı verilir. Gerilimin akıma oranına direnç, akımın gerilime oranına, yani direncin tersine iletkenlik denir.

Bir iletkenin iki ucu arasındaki potansiyel farkı (gerilim) V, iletkenden geçen akım I ise, iletkenin direnci: V (volt), I (Amper) olarak alınırsa R’nin birimi ohm olur. İletkenlik birimi ise siemens’tir. 106.3 cm uzunluğunda, 1 mm 2 kesitinde, 0 °C’deki civanın direnci 1 ohm’dur denir.Bir telin direnci telin kesitine, boyuna ve telin yapıldığı maddeye bağlıdır. Tel kesiti büyüdükçe direnç azalır. Onun için büyük akımların geçeceği teller kalındır. Bazı cisimlerin direnci o kadar büyüktür ki, bu cisimler akım geçirmez.

Böyle cisimlere yalıtkan denir. Bir telin direnci, tel uzadıkça (dirençlerin seri bağlanması ile) ve sıcaklıkla artar. Direnci hesaplamak için birim uzunluk ve birim kesitteki iletkenin direncini bilmek gerekir. Buna "öz direnç" denir. š(ro) harfi ile gösterilir. Buna göre uzunluğu l, kesiti s ve direnci š olan bir iletkenin direnci r ise: (l) m (S) mm 2 olarak alınırsa, (R) ohm cinsinden bulunur. Genellikle öz direncin birimi ohm-mm 2 /m olarak kullanılır. Bir bobinin endüktansından dolayı alternatif akıma karşı gösterdiği zorluğa endüktif direnç denir. Bunun değeri frekansa ve endüktansın değerine ve sabit bir sayıya bağlıdır.

direnç

Endüktif direnç= X L

f › Frekans birimi hertz.

L › Endüktans birimi henry.

Bir kondansatörün alternatif akıma karşı gösterdiği zorluğa da "kapasitif direnç " veya "kapasitif reaktans" denir. Bu da frekansa ve kapasiteye bağlıdır.

f › Frekans (Hz)

c › Kapasite (Farad)

Endüktif direnç frekansla doğru orantılıdır, kapasitif direnç ise frekansla ters orantılıdır. Bu özelliklerinden dolayı bu iki direnç filitre devrelerinde istenilen frekansı süzmek için çok kullanılır. Bütün metaller ve kömür iyi iletken, akım geçiren sıvılar orta seviyede iletkendir. Akım geçirmeyen maddelere yalıtkan denir. Lastik, kauçuk, ipek, pamuk, kağıt, çam, porselen, mermer, mika, yağ, bakalitler, mukavvalar, fiber yalıtkandır. Germanyum, silisyum gibi yarı iletkenler denilen maddeler sıcaklıkla dirençlerinin azalması sebebiyle diyotlarda, transistörlerde, fotosellerde, elektronik entegre devrelerinde kullanılır. Metallerin direnci ısı ile artar. Kömür ve sıvıların direnci ise azalır. -273°C sıcaklığa yaklaşınca çok az direnç gösterirler. Bu hale "süper kondaktivite" aşırı iletkenlik ismi verilir. -273°C sıcaklığı 0°K denilen moleküler hareketlerin durduğu sıcaklıktır. Bizmutun direnci mağnetik alanda, Selenyumun direnci ise aydınlanma ile değişir.

Gerilim

Bir elektrik devresinde, iki nokta arasındaki potansiyel farka gerilim denir.Gerilim genellikle “U” harfi ile sembollendirilir,Fakat bazı kaynaklarda “E” olarak da gösterilebilir.Birimi ise “V” Volt’ tur. Akım:Bir elektrik devresinde serbest elektronların bir taraftan diğer tarafa yer değiştirmesidir. Bu yer değiştirme güç kaynağı içinde “-” den “+” ya doğru olur,devre içinde ise “+” dan “-” ye doğru olur.Buna elektron akışı – akım denir.Akım “I” harfi ile sembollendirilir,Birimi ise “A” Amper’ dir. Ohm Kanunun formülsel ifadesi ise şöyledir; R = U / I Û W = V / A.

Karbon dirençler

Karbon direnç kömür tozu ve reçine tozunun eritilmesi ile elde edilir.Karbon ile reçinenin karışım oranı direncin değerini verir.Büyüklüklerine göre 1/4 , 1/2 Watt 1W, 2W 3W deeğerinde yapılabilirler.En çok kullanılan direnç türüdür.Karbon dirençlerin dezvantajı hassas olarak üretilememeleridr. Karbon dirençler 1? dan başlayarak birkaç mega Ohm a (M?) kadar üretilmektedir. Başlıca kullanım alanları: Bütün elektronik devrelerde en çok kullanılan dirençdir.

direnç

Telli dirençler

Telli dirençler gerek sabit direnç, gerekse de ayarlanabilen direnç olmak üzere, değişik güçlerde ve omajlar da üretilebilmektedir. Telli Direncin Yapısı: Telli dirençlerde, sıcaklıkla direnç değerinin değişmemesi ve dayanıklı olması için, Nikel-Krom, Nikel-Gümüş ve konstantan kullanılır.

Film dirençler

Film dirençler, yapı olarak iki farklı türde sınıflandırılır. Bu tür dirençler şerit şeklide bir yalıtkan gövde etrafında sarıldıklarından dolayı film direnç olarak tanımlanmışlardır.

İnce film dirençler

Tolarans değerinin düşük olması ve yüksek ısıda kararlı çalışmasından dolayı tercih edilirler.

Kalın film (Cermet) dirençler

Yapı itibari ile en düşük toleransa sahip direnç türü olduğundan hassas devre uygulamalarında tercih edilir.

Ayarlı (değişken değerli) dirençler

Ayarlı direnç çeşitlerinde, direnç üretilirken farklı iki aralıktaki direnç değeri boyunca ayarlanabilecek şekilde üretilirler. Böylece ayarlı direncin bağlandığı noktanın gerilimi ya da bağlandığı noktadan geçen akımı ayarlama olanağı olur. Ayarlı dirençler de sabit dirençler gibi çeşitli kılıflarda üretilir. Bu direnç kılıflarını da aşağıda biraz açıklayarak ayarlı dirençlerin kullanım amaçlarının daha iyi anlaşılmasını sağlayalım.

Ortam etkili dirençler

Direnç değeri çeşitli doğa olayları neticesinde değişen dirençlere “ortam etkili direnç” denir. Üzerine uygulanan ısı, ışık ve elektrik potansiyeli (gerilim) gibi etkilerle direnç değişimi sağlanır.

Sözlükte "direnç" ne demek?

1. Dayanma, karşı koyma gücü, mukavemet.
2. Bir nesnenin elektrik akımına karşı durma özelliği, mukavemet, rezistans.
3. Bir çevrime istenilen değerde ek direnç katmak için kullanılan düzen, mukavemet, rezistans.

Direnç kelimesinin ingilizcesi

n. resistance, capacitance, drag, reluctance, strength